Ιδεο-ψυχαναγκαστική διαταραχή (OCD)
Η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή
έχει τρία κύρια μέρη.
Ιδεοψυχαναγκασμοί/ιδεοληψίες – οι σκέψεις που σας προκαλούν άγχος
Συναισθήματα – το άγχος που νιώθετε
Καταναγκασμοί – τα πράγματα που κάνετε για να μειώσετε το άγχος σας
Ιδεοψυχαναγκασμοί – οι σκέψεις που σας προκαλούν άγχος
Σκέψεις – μεμονωμένες λέξεις ή σύντομες φράσεις που είναι δυσάρεστες, σοκαριστικές ή βλάσφημες. Προσπαθείς να μην τις σκέφτεσαι, αλλά δεν φεύγουν. Ανησυχείς ότι μπορεί να έχεις μολυνθεί (από μικρόβια, βρωμιά ή ασθένεια) ή ότι κάποιος μπορεί να πάθει κακό επειδή ήσουν απρόσεκτος.
Εικόνες στο μυαλό σου – βλέπεις την οικογένειά σου νεκρή ή βλέπεις τον εαυτό σου να κάνει κάτι βίαιο ή κάτι που είναι εντελώς εκτός χαρακτήρα. Τέτοιες σκέψεις μπορεί να είναι πολύ ανησυχητικές για τον πάσχοντα, την οικογένειά του, ακόμη και για τους επαγγελματίες. Αλλά γνωρίζουμε ότι τα άτομα με ιδεοληψίες δεν ενεργούν με βάση αυτές τις σκέψεις, παρόλο που φοβούνται ότι θα το κάνουν. Ένα άτομο με ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή δεν διατρέχει μεγαλύτερο κίνδυνο να προκαλέσει βλάβη από οποιοδήποτε άλλο μέλος του γενικού πληθυσμού. Ακόμα κι έτσι, αν έχεις τέτοιες σκέψεις, είναι καλύτερο να δεις έναν επαγγελματία ψυχικής υγείας με εξειδικευμένη εμπειρία στη θεραπεία της ιδεοψυχαναγκαστικής διαταραχής.
Αμφιβολίες – αναρωτιέσαι για ώρες αν μπορεί να έχεις προκαλέσει ατύχημα σε κάποιον. Μπορεί να ανησυχείς ότι έχεις χτυπήσει κάποιον με το αυτοκίνητό σου ή ότι έχεις φύγει από τις πόρτες σου. και τα παράθυρα ξεκλείδωτα.
Στοχασμοί – διαφωνείτε ασταμάτητα με τον εαυτό σας για το αν πρέπει να κάνετε το ένα ή το άλλο πράγμα, ώστε να μην μπορείτε να πάρετε την πιο απλή απόφαση.
Τελειομανία – σας ενοχλεί αν τα πράγματα δεν είναι ακριβώς στη σωστή σειρά, δεν είναι ισορροπημένα ή δεν είναι στη σωστή θέση. Για παράδειγμα, αν τα βιβλία δεν είναι ακριβώς παραταγμένα σε μια βιβλιοθήκη.
Συναισθήματα – το άγχος που νιώθετε
«Όλη μου η μέρα περνάει ελέγχοντας ότι δεν θα πάει κάτι στραβά. Μου παίρνει μια ώρα για να βγω από το σπίτι το πρωί, επειδή δεν είμαι ποτέ σίγουρος ότι έχω απενεργοποιήσει όλες τις ηλεκτρικές συσκευές όπως την κουζίνα, και έχω κλειδώσει όλα τα παράθυρα. Στη συνέχεια, ελέγχω ότι το τζάκι είναι σβηστό πέντε φορές, αλλά αν δεν μου φαίνεται σωστό, πρέπει να το κάνω ξανά. Στο τέλος, ζητώ από τον/την σύντροφό μου να τα ελέγξει όλα για μένα ούτως ή άλλως. Στη δουλειά είμαι πάντα πίσω καθώς τα ξαναδιαβάζω όλα αρκετές φορές σε περίπτωση που έχω κάνει κάποιο λάθος. Αν δεν το ελέγξω, νιώθω τόσο ανήσυχος που δεν μπορώ να το αντέξω. Είναι γελοίο το ξέρω, αλλά νομίζω ότι αν συνέβαινε κάτι τρομερό, θα έφταιγα εγώ». –
Νιώθεις ένταση, άγχος, φόβο, ενοχές, αηδία ή κατάθλιψη.
Νιώθεις καλύτερα αν εφαρμόσεις την ψυχαναγκαστική σου συμπεριφορά ή τελετουργία – αλλά δεν διαρκεί πολύ.
Καταναγκασμοί – τα πράγματα που κάνεις για να μειώσεις το άγχος σου
«Φοβάμαι μήπως κολλήσω κάτι από άλλους ανθρώπους. Ξοδεύω ώρες λευκαίνοντας όλες τις επιφάνειες στο σπίτι μου για να σταματήσω τα μικρόβια και πλένω τα χέρια μου πολλές φορές κάθε μέρα. Προσπαθώ να μην βγαίνω από το σπίτι, αν είναι δυνατόν. Όταν ο άντρας μου και τα παιδιά μου επιστρέφουν σπίτι, τους κάνω να βγάλουν όλα τους τα ρούχα και να πλυθούν καλά. Ένα μέρος μου συνειδητοποιεί ότι αυτοί οι φόβοι είναι ανόητοι. «Η οικογένειά μου το έχει βαρεθεί, αλλά συνεχίζεται τόσο καιρό τώρα που δεν μπορώ να σταματήσω». –
Διόρθωση ιδεοληπτικών σκέψεων – σκέφτεστε εναλλακτικές «εξουδετερωτικές» σκέψεις όπως το μέτρημα, η προσευχή ή η επανάληψη μιας συγκεκριμένης λέξης. Νιώθετε σαν να αποτρέπει τα κακά πράγματα από το να συμβούν. Μπορεί επίσης να είναι ένας τρόπος για να απαλλαγείτε από τυχόν δυσάρεστες σκέψεις ή εικόνες που σας ενοχλούν.
Τελετουργίες – πλένετε τα χέρια σας συχνά, κάνετε τα πράγματα πολύ αργά και προσεκτικά, ίσως τακτοποιείτε αντικείμενα ή δραστηριότητες με έναν συγκεκριμένο τρόπο. Αυτό μπορεί να πάρει τόσο πολύ χρόνο που θα χρειαστεί πολύς χρόνος για να πάτε οπουδήποτε ή να κάνετε κάτι χρήσιμο.
Έλεγχος – του σώματός σας για μόλυνση, ότι οι συσκευές είναι απενεργοποιημένες, ότι το σπίτι είναι κλειδωμένο ή ότι η διαδρομή του ταξιδιού σας είναι ασφαλής.
Αποφυγή – οτιδήποτε σας υπενθυμίζει ανησυχητικές σκέψεις. Αποφεύγετε να αγγίζετε συγκεκριμένα αντικείμενα, να πηγαίνετε σε ορισμένα μέρη, να παίρνετε ρίσκα ή να αναλαμβάνετε ευθύνες. Για παράδειγμα, μπορεί να αποφεύγετε την κουζίνα επειδή ξέρετε ότι θα βρείτε αιχμηρά μαχαίρια εκεί.
Συσσώρευση – άχρηστων και φθαρμένων αντικειμένων. Απλά δεν μπορείτε να πετάξετε τίποτα.
Διασφάλιση/επιβεβαίωση – ζητάτε επανειλημμένα από τους άλλους να να σου πω ότι όλα είναι εντάξει.
Χάνουν τον έλεγχο τα άτομα με ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή;
Όχι – τα άτομα με ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή δεν χάνουν τον έλεγχο, παρόλο που συχνά ανησυχούν πολύ για αυτό. Μπορεί ακόμη και να ρωτήσουν αν «τρελαίνονται» ή «τρελαίνονται». Συχνά θα ντρέπονται για το πώς είναι και θα προσπαθούν να το κρύψουν, παρόλο που δεν είναι δικό τους λάθος.
Αν και μπορεί να ανησυχείτε ότι θα χάσετε τον έλεγχο, γνωρίζουμε ότι αυτό είναι εξαιρετικά σπάνιο.
Θεραπευτικές παρεμβάσεις και κλινική αντιμετώπιση
Η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή αντιμετωπίζεται σήμερα με ιδιαίτερα αποτελεσματικές μεθόδους, οι οποίες συνδυάζουν ψυχοθεραπευτικές και φαρμακολογικές παρεμβάσεις. Η γνωσιακή–συμπεριφορική θεραπεία με έμφαση στην «Έκθεση και Παρεμπόδιση Αντίδρασης» (Exposure and response prevention (ERP))αποτελεί την πρώτη γραμμή θεραπείας και έχει αποδειχθεί εξαιρετικά αποτελεσματική στη μείωση των ιδεοληψιών και των καταναγκασμών. Σε περιπτώσεις μέτριας ή σοβαρής ιδεοψυχαναγκαστικής διαταραχής χορηγούνται εκλεκτικοί αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης, οι οποίοι βελτιώνουν σημαντικά τη συμπτωματολογία. Για ανθεκτικές μορφές της ιδεοψυχαναγκαστικής διαταραχής μπορεί να χρησιμοποιηθούν συνδυαστικές θεραπείες ή ενίσχυση με άτυπα αντιψυχωσικά. Η ψυχοεκπαίδευση, η διαχείριση άγχους και η υποστήριξη από το οικογενειακό περιβάλλον αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της θεραπευτικής προσέγγισης. Με την κατάλληλη θεραπεία, η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή μπορεί να παρουσιάσει σημαντική ύφεση, επιτρέποντας στον ασθενή να ανακτήσει υψηλό επίπεδο λειτουργικότητας.